Politik

Otawa, 14 me, 2012

Deklarasyon Trè onorabl Michaëlle Jean nan enpas la kontinyèl politik an Ayiti.

Responsablite sèl nou an.

Sa a se grav. Peyi a se pa imòtèl, li mouri. Peyi a ap aletman pou souf, apre tou. Mond lan ale, san yo pa vye ilizyon yap chèche, spektak a tris nan enpas ayisyen politik ki swiv rivalite toudenkou ak patizan nan inquisitions esteril sou pwoblèm tankou nasyonalite a fou doub, tankou an Ayiti bezwen yo gen sipò tout pitit fi li yo ak tout lòt pitit gason li yo, yo wè yo reponn a rele zansèt yo, se konsa souvan sublime, men si ou pa swiv, te vin tounen yon lèt mouri: "! Inite se fòs"

Inyon nou pa gen anyen fè, nou pito divizyon an ak konfwontasyon intèrminabl. Se konsa anpil sa, ke nou gen pouvwa a kondwi plis pase peyi nou an ak popilasyon nan yon poverty, povrete abjèk mizè, ak konfizyon.

Li te rive m ', mwen konfese, yo dwe wont sa a trayizon minables nan reyalizasyon nou yo ak konkèt nou an pase. Trayizon nan nobl aspirasyon nou nan egalite libète, lapè ak fratènite. Trayizon nan pi gwo rèv nou yo kase tout chenn yo.

Li fè m mal kè m 'yo dwe arete pa pèp ayisyen, souri, rale liy lan, men se pa wè nan Ayiti yon peyi depafini, delikesan, san bousòl, pa gen Leta, san yo pa yon avni, yon pouri kòf, ak yon mond nan koripsyon, gen kèk pa ezite di, anmezi pou.

Mwen te dènyèman nan yon tab wonn kote vèdik la sou Ayiti te san pitye, kòm netralize la nan dènye mwa yo se mal. Wè ofisyèl eli yo detèmine pa twouse manch rad yo, men yo pou yo touye pou enterè tout moun ki sou lotèl la nan pirat la, anachi éfréné se durabl. Fè egzèsis la ap kontinye epi li se yon iresponsabilite mechan. Maladi sa a touye ak yon peyi plonje nan fènwa, nan konfizyon kòm move lespri yo Nostalgic anvi wè pou lòd la fin vye granmoun nan diktati.

Se mouvman nan vyolan plak tektonik yo dwarfed. Youn ta panse dezas sa a, inadekwat, kapab sonje rezon ak disiplin.

Li te espere ke ta gen yon vag limanite, yon etap nan direksyon pou yon etik nan pataje. Lachas natirèl la, li se galop. Se byen la ekipe relance nan medyòk. Paske nou se pòv si nou pa fè sa ressaisissons. Pòv, si nou rate reyalize inite ki nesesè epi li mete sou kote egoyis nou ak enterè envesti. Pòv, si nou refize dyalòg la ak konpwomi nan istorik benefisye bon an komen, nan rebati peyi a, yo kreye yon nouvo Ayiti. Pòv, si nou rete anlize nan indiféran kwonik ak Rush a sou tèt ki reprezante nou nan echèk la ki kanmenm pete peze je nan chak vire. Pòv, nan mank nou an kouraj konviksyon, ak konsistans. Pòv, nan satisfaksyon nou an, kontantman avèg nou an, ak fatalite nou lè li ijan sa nesesè, ansanm, redouble efò nou yo. Pòv, ap fè fas jèn ki nan nesesite nan modèl ak opòtinite pou koulye a ak pou lavni.

Malgre sa li ta kapab otreman. Nou te ka montre sa nou kapab fè, sispann rne nan dezespwa, yo montre vizyon, kreye tout enèji nou, nan tout kè nou ak lespri nou fèm volontè espere. Li tou se nesesè pou nou renmen. Volonte nan kolektif pap bay rannman nou, li se toujou pa nan rankontr la. Sinon, nou ta envesti pou nenpòt gouvènman ki fòme pi vit ke posib, yon eta solid, enstitisyon fò, rgroupe, ak yon konpetan sèvis sivil, inivèsèl aksè a sèvis sante nan tout peyi a, lekòl yo ak pwogram bon kalite ak pwofesè ki resevwa fòmasyon, yon inivèsite leta tounen sou track ak yon kanpous nan Nò a ak lòt moun kòmanse bati nan chak rejyon nan peyi a, yon sistèm jistis ki aksesib, ki efikas, endepandan ak vwè pwofesyonèl polis nasyonal fòs ki kapab asire sekirite nan kote moun, ak fontyè li yo ak yon pati nan la devlopman nan pi fò kominote k ap patisipe nan yon fason ki desantralize nan kwasans la nan òganizasyon lokal, rejyonal ak nasyonal nan sosyete sivil enkli nan mouvman a epi ki enplike nan jwenn solisyon a pwoblèm yo afèktan; yon ekonomi divèsifye nan yon rekiperasyon nan pwodiksyon domestik ak kreyasyon travay, levye ak nich nan tout; agrikilti priyorite, lapèch ak echanj marin òganize; fasilite Antreprenarya; lwa, règleman kòd, jwe wòl pou sekirite piblik la mete fen nan dezòd la, negligans nan ki gen danje ka touye moun; enèji politik ak rebwazman inovatif, lapwòpte ak sekirite pou tout moun nou plis fyète, entegrite nou yo ak sans nou nan diyite sitwayen yo ki nou rekonèt dwa ak libète, men tou yo konnen nan travay yo.

Egzakteman yon ane de sa, yon prezidan eli demokratikman te pase kokard a nan yon lòt, tou legalman chwazi nan ti bwat la bilten vòt la. Prezidan an nouvo pa pral gen te gen pati ki pi fasil la yo fòme yon gouvènman an ak konsolide, kòm se yon tè ki la febli. Se pou l 'ka konprann tankou anpeche, ranvwaye fòmasyon nan yon gouvènman se sabotaj pi, irèsponsab ak tèt. Revèy la ap pwentaj, chak jou, chak mwa yon enpas se yon souflèt te fè fas nan nasyon an. Lemond ap gade olye ke regrèt sa, men dekouzu figi tankou yon bourbye politik totalman dezoneur. San gouvènman an, peyi a deja sou goufr a, pa leve, yo pral tout efò yo vale yo.

Peyi a se nou, yonn chak ak chak nan nou. Siksè li tou depann de nou.

Mwen di "nou", pa eseye ekstrè tèt mwen kont sò a nan peyi a kote m te fèt.

Se responsablite plen nou yo montre sa nou vrèman kapab fè.

Michaëlle Jean