Anviwònman

Syantis yo avèti Sik aktif Seyismik pou Ayiti ak DR

WASHINGTON, DC (defend.ht) - Dapre yon etid pa syantis Ameriken yo, tranbleman tè a ki detwi anpil nan Port-au-Prince nan janvye 2010 ta ka manifestasyon an nan yon sik nouvo nan aktivite sismik ak tranblemanntè devastatè lavni an Ayiti. Syantis yo rekòmande ke Ayiti ak Repiblik Dominikèn jwenn tou pare pou tranblemanntè ak entansite fò.

Tranbleman tè a ki detwi anpil nan Port-au-Prince nan janvye 2010 ta ka manifestasyon an nan yon sik nouvo nan aktivite sismik ak tranblemanntè devastatè lavni an Ayiti, dapre rechèch inogire Jedi nan Etazini yo, rapò AFP (franse pou laprès Ajans).

Dosye Istorik montre souvan aktivite sismik nan zòn Karayib la pandan ane ki sot pase senk san, patikilyèman sou zile a nan Ispanyola pa pataje Ayiti ak Repiblik Dominikèn, di otè yo nan etid la ki te pibliye nan Bilten an nan Sosyete Sismolojik la nan Amerik la.

Sa yo sismolog te konte sou istwa yo anpil nan destriksyon an ki te koze pa tranblemanntè sa yo depi 1500 evalye entansite yo, kote yo ye a ak anplitid yo nan devlope yon modèl.

Nan etid yo, yo dekri yon seri nan syèk la dizwityèm, ravaje tranblemanntè sou fòt Enriquillo a atravè zile a soti kote solèy leve nan lwès.

Yon tranbleman tè nan grandè 6.6 ki te fèt nan Ayiti nan 1701 tou pre episant lan nan tranbleman tè a nan janvye 2010. Deskripsyon ki nan latranblad yo ak entansite yo te sanble, syantis yo pwen soti.

Lè sa a, yon seri de tranblemanntè gwo ansanm yon liy ès-wès te kòmanse, 18 oktòb 1751 (mayitid 7.4 7.5), pwobableman toupre fen a bò solèy leve nan fòt Enriquillo an nan Repiblik Dominikèn.

Yon tranbleman tè dezyèm nan 6.6 mayitid ki te fèt Novanm 21, 1751 tou pre Port-au-Prince, 3 jen 1770 apre yon tranbleman tè nan lwès mayitid 7.5 tranbleman tè a 2010 (mayitid 7).

Tranbleman tè a ki te fèt apre dènye 240 ane nan repo sismik ak fay la Enriquillo ki parèt gen aktif ankò, te di William Bakun, Enstiti Ameriken an jeofizik (Etazini Jeyolojik Sondaj), youn nan otè prensipal yo nan sondaj sa a.

Chèchè sa yo fè pwen nan menm pou Bay la Francisco San nan California (lwès). Sa a te rejyon ki gen eksperyans yon sik Ameriken nan aktivite sismik ki sanble te make pa yon seri de tranbleman tè fò ki te swiv pa yon peryòd de kalm relatif.

William Bakun ak kòlèg li rekòmande ke Ayiti ak Repiblik Dominikèn jwenn tou pare pou tranblemanntè ak entansite ki sanble ak moun sa yo ki te te fèt depi 1500.

Tranbleman tè a nan 12 janvye 2010 te touye plis pase 200,000 moun an Ayiti ak koze domaj vaste nan pati gwo akòz mank de preparasyon, selon ekspè.